Thursday, June 19, 2008

Iom da Pensoj pri la Poezio

Yohanes MANHITU

Legante kelkajn informajn fontojn pri la evoluo de lingvoj en iuj partoj de la mondo, mi finfine diras, aŭ preskaŭ konkludas, ke la plej partoj de la literaturaj tradicioj en la planedo, sen rigardo al la buŝa tradicio, komenciĝis kun unu poezio. Kiu ajn jam studis la anglan literaturon scias, ke Beowoulf estas unu el la unuaj poemoj, kiuj markis la komencon de la angla literaturo. La sama afero okazis ankaŭ en la portugala kaj la itala literaturaj tradicioj. Mi supozas, ke ĝi ankaŭ okazis/os en aliaj europaj literaturaj tradicioj. Sed oni bezonas esploradon por scii pli pri tio.

Ĉi tie mi ne volas paroli profunde pri la historio de la poezio, sed mi volas diri ion tre simplan pri la rolo de la poezio en tiu ĉi kunteksto. Legante la fontojn, mi min tuj demandis: “Kial tiuj ĉi literaturaj tradicioj komencis kun la poezio, kial ne kun la prozo?” Eble ĉar la poezio estis la plej preferinda tipo de literatura en tiu tempo. Aŭ ĉar ĝi estis la tre konita maniero de persona memesprimilo dum la antikva epoko. Mi ne estas certa pri tio. Sed mi scias, ke la poezio ekzistas en multaj formoj kaj nomoj en multaj partoj de la mondo. En Timoro, ekzemple, ni havas poezion, okaze deklamata dum oni kune dancas. Ni havas ankaŭ aliajn tipojn de poezion kiu eble ne ekzistas en aliaj lokoj. La homoj de Minangkabau havas poezion nomata pantun, kiun ili spontane deklamas unu la alian. Ankaŭ tie, en Minangkabau, la literatura tradicio komencis kun poezio. Oni konas la grandan poeton kaj nacian heroon Raja Ali Haji el Minangkabau, Okcidenta Sumatro, Indonezio. Keklfoje oni surprizas, ke la plej multo de ĉi tiuj tradiciaj trezoroj estas netradukeblaj, ĉar la celita lingvo ne havas la saman formon de poezio aŭ formulesprimon. Do, mi pensas, ke fari modernajn tradukeblajn verkojn en la indiĝenaj lingvoj helpus konservi ilin kaj prezenti la lokan saĝecon al la mondo. Kompreneble estas farata por larĝigi la kulturan horizonton. Oni povas preni Rabindranath Tagore kial ekzemplo. Laŭ mia opinio, ĉi tiu india granda literaturisto, per lia poezio, precipe lia traduko nomata Gitanjali, prezentis/as al la mondo tre profundan indian saĝecon.

La poezio malfermas la pordon de literaturo sed estas foje ironio, ĉar ĝi ankoraŭ estas malfacile kompreni. Iuj personoj bedaŭrante diris, ke ne estas facile legi kaj ĝui poemon. Ni povas nin demandi, kiom da tempo oni legas poemojn. Unufoje en samojno? Eble estas pli interese legi detektivan romanon. Fakte, oni povas legi ambaŭ en unu libro, kial en The Name of the Rose (La Nomo de la Rozo), de Umberto Eco. Legante ĉi tiun romanon oni havas la eblecon ĝui ne nur prozon, sed ankaŭ poezion. Sed ĉar la poemoj (verkoj de kelkaj mezepokaj poetoj) estas preskaŭ tute en la latina lingvo (kiun iuj nomas morta lingvo, sed ankoraŭ ne estas vere senviva), oni foje ne komprenas sen bona traduko (bonŝance mi havas la tradukon en la indonezia lingvo, eldonita de Penerbit Bentang Budaya). Ni reiru al la poezio! Kiam oni legas poemon, ne sufiĉas legi; estas grave fari pli. Foje oni devas pensi pli profunde por trovi la veran signifon malantaŭ la vortoj; estas simila al la ludo de hide-and-seek (sed estas mensa ‘kasiĝi-kaj-serĉi’). Kelkfoje la legado de poemon egalas kontemplacion. Sed ĝi ne okazas tre ofte; estas poemoj, kiujn oni povas legi ĝoje.

Ĉiutage oni povas observi, ke la poezio faras multe pli ol malfermi la pordon de literaturo. Ĝi fakte ludas gravan rolon en la literatura evoluo. Utiligante la lingvon por skribi poezion, la poetoj serĉi la taŭgajn manierojn esprimi iliajn pensojn kaj sentojn. Farante tion, ili perfektigas la ligvon kaj igas ĝin pli kapalblan ilon. Pri la rolon de poetoj, Samuel Johnson (unu el la plej konataj anglaj literaturistoj) unufoje asertis, ke la poetoj estas la personoj, kiuj konservadi la lingvan purecon. Mi ne volas debati pri la aserto de Sinjoro Johnson, se ĝi estas certa aŭ ne. Sed se vi volas provi tion, sifiĉas legi la verkojn de esperantaj poetoj, kaj poste vi pensu pri ilia rolo en la Esperanto-Movado.

Yogyakarta, la 10an de Junio, 2008a

No comments: