Saturday, February 27, 2021

Ucapan Selamat dan Terima Kasih dari Penyair Bangladesh atas Buku "Gitanjali (Sítnatas)"

Foto: Diandra Kreatif (2019)

Pada tanggal 20 bulan ini, Ali Afzal Khan, seorang penyair dari Dhaka, Bangladesh, di grup Global Literary Translation Forum, mengucapkan selamat dan terima kasih kepada saya atas kehadiran buku Gitanjali (Sítnatas), yaitu terjemahan Dawan saya untuk Gitanjali (Song Offerings), karya Rabindranath Tagore, pemenang Hadiah Nobel Sastra tahun 1913. Semoga suatu hari nanti terjemahan Dawan untuk karya pemenang Nobel ini bisa menjangkau India dan Bangladesh. Salam sastra,

Thursday, February 11, 2021

Empat Buku Puisi Multibahasa dari Spanyol

Foto: Yohanes Manhitu, 2021

SEKADAR INFO. Hari ini (Kamis, 11 Februari 2021), telah tiba dari Salamanca, Spanyol, di alamat saya dalam kondisi prima, empat buku kumpulan puisi multibahasa yang memuat terjemahan-terjemahan saya ke bahasa Indonesia, Dawan, Tetun Nasional (Timor-Leste), dan Melayu Kupang.

Para penyair Hispanik yang karyanya saya terjemahkan sendiri langsung dari bahasa Spanyol ini adalah
1. San Juan de la Cruz/Santo Yohanes dari Salib (dari Spanyol);
2. Juan Carlos Olivas (dari Kosta Rika);
3. Luis Borja (dari El Salvador); dan
4. Dennis Ávila Vargas (dari Honduras).
Buku lain dari Salamanca akan segera menyusul.
Syukur, selalu ada kesempatan untuk belajar dan berbagi.
Terima kasih, Pak Pos. Semoga tugas Anda selalu lancar.

Monday, January 25, 2021

Telah Terbit Buku Puisi Multibahasa "Feliz vuelta a casa, señor Trump" di Salamanca, Spanyol

Foto: A.P. Alencart

INFORMASI SASTRA: Hari ini (25 Januari 2021), telah terbit di Kota Salamanca, Spanyol, sebuah antologi puisi terjemahan multibahasa (berjudul: "Feliz vuelta a casa, señor Trump"; judul Indonesia: Selamat pulang ke rumah, Tuan Trump") yang memuat dua terjemahan saya ke bahasa Indonesia untuk puisi "Trump" dan "Le quitaron la pelota" karya Alfredo Pérez Alencart, seorang penyair Spanyol dan pengajar pada Universitas Salamanca. Syukurlah, ada undangan menarik dan kesempatan bagus untuk terus belajar dan berbagi.

Salam sastra,

--------------------------

DETAIL BUKU

JUDUL: Feliz vuelta a casa, señor Trump
PENULIS: Alfredo Pérez Alencart
PENERJEMAH DAN BAHASA: Željka Lovrenčić (Kroat), Hasmik Baghdasarián (Armenia), Margaret Saine (Inggris), Abdul Hadi Sadoun (Arab), Kirill Korkonósenko (Rusia), Vikash Kumar Singh (Hindi), Noemí Vizcardo Rozas (Kecua), Janie Raharivola (Malagasi), Bernadette Hidalgo Bachs (Prancis), Violeta Boncheva (Bulgar), Vladimer Luarsabishvili (Georgia), Yohanes Manhitu (Indonesia), Gianni Darconza (Italia), Yong-Tae Min (Korea), Leocádia Regalo (Portugis), Gumercindo Tun Ku (Maya), Beate Igler dan Nely Iglesias (Jerman)
PENERBIT: Trilce Ediciones
TANGGAL TERBIT: 25 Januari 2021
KOTA DAN NEGARA: Salamanca, Spanyol
ISBN: 978-84-95853-80-5
JUMLAH HALAMAN: 94

Monday, January 11, 2021

Ekrigardeto pri la Portugala Lingvo en Indonezio


Bildo: PT Gramedia Pustaka Utama, 2015

De: Yohanes Manhitu*

Por ni, indonezianoj, la portugala ne estas nova fremda lingvo kvankam oni nek uzas nek instruas ĝin en lernejoj tra la lando, samkiel la anglan. Malgraŭ tio, troviĝas 131 portugaldevenaj vortoj en la indonezia lingvo (KBBI[1] 1999:1188)[2]. Estas evidente, ke la vortoj bendera (flago), lemari (ŝranko), palsu (falsa) kaj pita (rubando) devenas el la portugala, kiel provo de la longtempa ĉeesto de ĉi tiu latinida lingvo en nia lando. Hodiaŭ, oni preskaŭ ne scias, ke ĉi tiuj vortoj en nia nacia lingvo estas fakte adaptitaj el la lingvo de Camões[3].

Alveno de la portugala lingvo

Antaŭ  ol Afonso de Albuquerque alvenis en Malako (nun troviĝas en Malajzio) en aprilo 1511 kaj konkeris ĝin (en aŭgusto 1511), la tiamfama ĉefurbo de la sultanujo de Malako estis centro de la malaja kulturo. Kompreneble, tie, regis la malaja lingvo. En novembro 1511, ĉi tiu granda ŝipisto sendis al la Molukoj, la insularo de spicoj, tri ŝipojn sub la gvido de António de Abreu.[4] Pli malfrue, estis en la Molukoj, ke katolikaj misiistoj aperigis en la malaja (la tiama nomo de la indonezia lingvo) multajn vortojn el la portugala. Kvankam la insularo falis poste en la manojn de la nederlanoj en februaro 1605, oni daŭre uzis multe da vortoj devenintaj el la portugala. James T. Collins menciis[5], ke en 1623, dum la nederlanda tempo, aperis eldonaĵo titulita Catechismus attau Adjaran derri agamma Christaon (Katekismo aŭ Doktrino de la Kristana Religio), en kiu troviĝas la vorto Christaon (portugala: cristão).

Influo al indiĝenaj lingvoj

La portugala influas ne nur la indonezian, la nacian kaj ofialan lingvon, sed ankaŭ plurajn indiĝenajn lingvojn en Indonezio, kiu estas konata kiel paradizo por lingvistoj. Ĉi tie, ni prenu nur kelkajn ekzemplojn el la davana (la plej parolata indiĝena lingvo en Okcidenta Timoro, ankaŭ vaste uzata en Oekusi-Ambeno, Orienta Timoro) kaj la kupang-malaja (la malaja dialekto precipe parolata en Kupang, la ĉefurbo de la Provinco de Orienta Nusa Tenggara, Indonezio). En la davana (indonezilingve: bahasa Dawan), troviĝas pluraj portugaldevenaj vortoj kiel tetu (subtegmento; el teto), ajuda (helpanto dum la meso; el ajudante), lensu (poŝtuko; el lenço), hosti (hostio; el hóstia), kunfesat (konfeso; el confissão), Pasku (Pasko; el Páscoa), kaj Natal (Kristnasko; el Natal). Kaj en la kupang-malaja, ekzistas ankaŭ pluraj portugaldevenaj vortoj kiel kunyadu aŭ ĝia mallonga formo nyadu (bofrato; el cunhado), gargantang (gorĝo; el garganta), kaj saku (sako; el saco).

Familiaj nomoj

Dank' al la evidenta influo de la portugala ĉeesto en Indonezio, ĝis hodiaŭ ekzistas portugalaj familiaj nomoj sur la insuloj Timoro kaj Flores. Sed male al kiuj troviĝantaj en Orienta Timoro, sajnas ke la portugaldevenaj familiaj nomoj en Orienta Nusa Tenggara (NTT) jam estas distorditaj. Ĉi tie, mi prenas nur kvin ekzemplojn por provi al vi la fakton.

Familiaj nomoj[6]

Modifitaj

Originalaj

de Rosari

do Rosário

Fernandez

Fernandes

Fretis

Freitas

Lopis

Lopes

Mendez

Mendes

Mendonsa

Mendonça

Parera

Pereira

Riberu

Ribeiro

Preĝa lingvo

Suprize estas, ke post tre multaj jaroj de la foriro de portugaloj el Indonezio, oni trovas ankaŭ personojn, kiuj daŭre uzas la portugalan kiel preĝa lingvo. En Larantuka, la ĉefurbo de la distrikto Orienta Flores, laŭ Kal Müller en sia libro East of Bali, From Lombok to Timor (1997), grupo de maljunaj virinoj nomata Mama Muji (libere tradukita kiel “Laŭdantaj Patrinoj”) preĝas en kio sonanta kiel rompita portugala lingvo. Müller menciis en tiu libro, ke eĉ la portugala konsulo, kiam li vizitis tiun historian urbeton antaŭ kelkaj jaroj, ne povis kompreni vorton de tiuj preĝoj. Laŭ la sama fonto, malgraŭ tiu realeco, la maljunaj virinoj daŭras preĝi en tiu nekomprenata lingvaĵo. Ĝi sajnas pli adora ol vortsignifa afero. Krom tio, la kromnomo de Larantuka estas Kota Reinha Rosari (indonezilingve, Urbo de Rozaria Reĝino). La nomo Reinha Rosari[7] mem devenas el la portugala Rainha do Rosário, unu el la titoloj de Sankta Maria, la patrino de Jesuo Kristo. Kaj ĉiujare antaŭ la Pasko, oni povas partopreni la procesion de Semana Santa (portugallingve, Sankta Semajno) en Larantuka.   

Kursoj kaj eldonaĵoj

Malgraŭ la fakto ke la portugala estis la eŭropa lingvo kiu unue alvenis al la Arĥipelago (indonezilingve: Nusantara), vi miros scii ke hodiaŭ troviĝas nur unu portugallingva kurso en la tuta lando. Oni donas tiun kurson ĉe la Universitato Indonezia (UI) en Ĝakarto, la ĉefurbo de la lando. Mankas ankaŭ libroj pri la portugala lingvo, por ke la indonezianoj povu lerni ĝin, se ili volas. Jam pasas pli da 500 jaroj de historia rilato inter la Insularo kaj Portugalujo, sed nur en 2015 aperis Kamus Portugis-Indonesia, Indonesia-Portugis (granda portugala-indonezia, indonezia-portugala vortaro, eldonis PT Gramedia Pustaka Utama), kiu indikas la riĉecon de la indonezia kaj la portugala lingvoj, kaj faciligas kulturan kaj sciencan intersaĝojn.

Kunkludo

Vortoj ja markas historion, kaj historio mem estas gravega leciono. La ekzisto de portugaldevenaj vortoj en la indoneziaj lingvoj nepre ne estas unutagkreita afero. Tial mi, indoneziano, esperas, ke la rilato inter la du popoloj (indonezia kaj portugala) kaj ankaŭ kun la portugallingvaj popoloj tra la mondo daŭrigos pro paco kaj amikeco. Oni devas lerni el la pasinteco por krei pli bonan estontecon. Dum ni spiras, ni esperas.

Yogyakarta, la 24an de januaro 2019


[1] Kamus Besar Bahasa Indonesia (Granda Indonezilingva Vortaro; Ĝakarto: Balai Pustaka, 1999).

[2] Sed laŭ mia trovaĵo, kiun mi aperigis en Kamus Portugis-Indonesia, Indonesia-Portugis (granda portugala-indonezia, indonezia-portugala vortaro; paĝo 1505-1509), troviĝas 144 portugalaj vortoj en la indonezia.

[3] Luís Vaz de Camões (1524/1525–1580), aŭtoro de la nacia epopeo Os Lusíadas (La Luzidoj:1572), estas konsiderata kiel la plej grava portugala kaj portugallingva poeto.

[4] Legu pli ĉe https://pt.wikipedia.org/wiki/Afonso_de_Albuquerque.

[5] En Bahasa Melayu, Bahasa Dunia (indonezilingve, La Malaja, Monda Lingvo), tradukis Alma Evita Almanar (2005) el la anglalingva originalo: Malay, World Language: a short history (La Malaja, Monda Lingvo: mallonga historio; Kuala-Lumpuro: Dewan Bahasa dan Pustaka, 1996).

[6] La kompleta listo troviĝas en mia Kamus Portugis-Indonesia, Indonesia-Portugis; paĝo 1496-1497).

[7] Estas Puteri Renha Rosari (PRR: Filinoj de la Rozaria Reĝino), kongregacio religia fondita en Larantuka (1958) de Mgr. Gabriel Manek, SVD (19131989), la dua indonezidevena episkopo de la Romkatolika Eklezio.



*) Verkisto, tradukisto, sola aŭtoro de Kamus Portugis-Indonesia, Indonesia-Portugis, la unua granda portugala-indonezia, indonezia-portugala vortaro (Ĝakarto: PT Gramedia Pustaka Utama, la 14an de decembro 2015; http://ymanhitu-works.blogspot.com/2015/12/kamus-portugis-indonesia-indonesia.html), loĝanta en Yogyakarta, Indonezio.

Wednesday, December 30, 2020

Di dalam hatimu

Foto: https://lindagraham-mft.net

Oleh: Elena Liliana Popescu

Di setiap waktu,
sebuah dunia runtuh
dan yang lain ‘kan lahir...

Kau terus menjadi
saksi bagi perubahan
dari dunia keduaan.

Lepaskan dirimu
agar bisa melampaui
apa yang perlu.

Temukan dalam dirimu daya itu
yang menopangmu
untuk hidup.

Pengalamanmu tumbuh
dari waktu ke waktu,
agar ia boleh menyatu denganmu.

Percayalah
pada dirimu sendiri:
tiada yang ‘kan menghentikanmu.

Ia yang kini
selalu sertamu
dalam hatimu.

Diterjemahkan oleh Yohanes Manhitu (dari
versi Spanyol, Prancis, Portugis, dan Inggris)
Yogyakarta, Indonesia, 20 Desember 2019

Judul asli dalam bahasa Rumania: În inima ta

Ketika kau di dalam dirimu sendiri ...

Foto: https://www.123rf.com

Oleh: Elena Liliana Popescu

Akankah ini menjadi pertanyaan terakhir
dari sungai yang terbenam di laut:
“Apa arti kehidupan, sesungguhnya?”
Atau, kematiannya ia terima ikhlas...

Telah berapa jarak yang ia tempuh dengan berlari sia-sia
dalam mimpi-mimpi yang dihidupi tahun demi tahun
dengan percaya bahwa ia tahu—tertipu akal,
ia pun menyimpang dari sumbernya

Dari relung dirinya yang terdalam,
di sana, di mana tiada kejahatan
dan di mana yang hilang ditemukan
ketika kau di dalam dirimu sendiri terserap...

Diterjemahkan oleh Yohanes Manhitu (dari 
versi Spanyol, Prancis, Portugis, dan Inggris)
Yogyakarta, Indonesia, 20 Desember 2019

Judul asli berbahasa Rumania: Când eşti în tine însuţi…

Wednesday, November 4, 2020

Something very important from an African writer

"If you know all the languages of the world, and you don't know your mother tongue or your first language or the language of your culture, than that is actually self-enslavement. This is very important. But if you know your mother tongue or your first language, then add all the languages of the world to it, that is empowerment." ---Ngũgĩ wa Thiong'o, renowned African writer

(These words of Ngũgĩ are quoted from a YouTube video)

Picture of Ngũgĩ: https://news.uci.edu

Sebuah Berkah Terselubung

Terjebak hujan deras di toko buku, apalagi yang nyaman, adalah sebuah berkah terselubung, jika dilihat secara positif. Itulah yang terjadi beberapa hari lalu, ketika saya lagi asyik "berburu" karya cetak di sebuah toko buku terkenal di Kota Gudeg. Syukur, saya bisa mendapatkan beberapa buku yang "diburu". Perlu diketahui bahwa target "ninja", apalagi pemakai masker biru yang tak menguasai jurus apa pun, tak harus musuh organisasi atau negara. 

Foto: Oleh diri sendiri; Buku: LAUTAN REMPAH: Peninggalan Portugis di Nusantara (Penulis: Joaquim Magalhães de Castro; Jakarta: Elex Media Komputindo, 2019). Buku ini sebuah catatan perjalanan yang menarik.

Friday, October 23, 2020

Di Ujung Jalan Kemewahan

Foto: https://www.ltgawards.com

Terkadang, di ujung jalan kemewahan
yang telah kuat mematikan api juang,
orang menoleh bisu ke belakang
dan merindukan kesahajaan
yang setia menjaga nyala
pelita pencariannya. 

(Membatin saja!)

Thursday, October 22, 2020

Perihal Nama-Nama yang Digunakan untuk Publikasi


Sekadar info. Sejauh ini, saya menggunakan tiga nama untuk buku-buku yang saya "bidani" atau "lahirkan", baik itu karya asli maupun terjemahan. Nama-nama itu adalah "Yohanes Manhitu" (nama resmi, digunakan untuk hampir semua publikasi saya), "Johanes Manhitu", dan "John Manhitu". Dua buku yang secara jelas menggunakan nama selain nama resmi saya adalah:

  1. Kamus Ringkas Inggris-Indonesia TruAlfa (Jakarta: Elex Media Komputindo, 2005) dengan nama "Johanes Manhitu" (huruf pertama "J", alih-alih "Y"). Status saya dalam penyusunan kamus ini adalah rekan kerja sama. Penggagasnya adalah Wayne B. Krause dari Amerika Serikat. Kerja sama kami membuahkan dua kamus dwibahasa TruAlfa. Yang lain adalah Kamus Indonesia-Inggris TruAlfa (Jakarta: Elex Media Komputindo, 2002). Kamus yang ini lebih tebal dan lebih dahulu terbit.
  2. A Woman Called Lasmi (diluncurkan di Three Monkeys Cafe Bali, Jumat, 7 Oktober 2011), terjemahan dari novel Lasmi (Kakilangit Kencana Jakarta, 2009), karya Nusya Kuswantin. Di sini, status saya adalah penerjemah Indonesia-Inggris. Dengan jelas, nama "John Manhitu" (versi Inggris nama saya) tertera di bagian dalam buku.

Griya Piyungan Asri, Yogyakarta, 21 Oktober 2020

Saturday, October 17, 2020

Salah Satu Keunikan Bahasa Esperanto

Foto: https://animals.net

Oleh: Yohanes Manhitu

Dalam bahasa Esperanto, susunan kalimat bisa diubah-ubah hingga enam kali, tetapi arti kalimat tetap sama, dengan penekanan tertentu. Bahasa lain, yang saya tahu mempunyai kelenturan seperti ini, adalah bahasa Latin. Barangkali masih ada bahasa lain lagi, tetapi maaf, saya belum tahu.

Contoh kalimat Esperanto untuk "Burung menangkap serangga":

  1. Birdo kaptas insekton.
  2. Birdo insekton kaptas.
  3. Kaptas birdo insekton.
  4. Kaptas insekton birdo.
  5. Insekton kaptas birdo.
  6. Insekton birdo kaptas.
Birdo = burung; kaptas = bentuk sekarang (-as) dari kapti (menangkap, sebagai infinitif); insekto = serangga; -n = pemarkah objek langsung

Catatan: Yang memungkinkan "keajaiban" ini terjadi adalah penanda objek, yaitu -n, yang tampak pada insekton (serangga sebagai objek). Faktor ini memungkinkan kelenturan susunan kalimat puisi berbahasa Esperanto.


Griya Piyungan Asri, Yogyakarta, 17 Oktober 2020

Thursday, October 15, 2020

Pantun: Menulis Puisi

Foto: www.pinterest.com

Oleh: Yohanes Manhitu

Dari pasar, membawa terasi.
Tak lupa beli kue rembulan.
Duduk-duduk menulis puisi.
Akan terbit satu kumpulan.

Yogyakarta, 15 Okt. 2020

Wednesday, October 14, 2020

Pantun: Bibir Cerah

Foto: https://www.shelookbook.com

 
Oleh: Yohanes Manhitu

Memetik buah, isinya merah.
Dilirik burung bersuara merdu.
Apalah artinya bibir yang cerah
Bila terus lontarkan kata sendu?

Yogyakarta, 14 Oktober 2020

Tuesday, October 6, 2020

Pantun: Bahasa Pemersatu

Gambar: https://nasional.sindonews.com

Oleh: Yohanes Manhitu

Di tepi danau, terlihat angsa
Hinggap sebentar di atas batu.
Apalah nasib suatu bangsa
Bila tiada bahasa pemersatu.

Yogyakarta, 6 Oktober 2020